Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

İpe un sermek
Bir işi yapmamak için olmayacak şeyler ileri sürmek. (*)
“İpe un sermek” sözünün yaratıcısı Nasrettin Hoca’nın bu fıkrası pek ünlü, pek güzeldir. Bir deyim olarak dilimize yerleşmiştir: Günde kırk defa çat-kapı birşeyler isteyenler çoktur. Nasrettin Hoca’yı da bir komşusu “bir şey isteme” konusunda bıkıp usandırır. Bir gün Hoca, kapısı önünde oturup, dinlenirken her mala ortak komşusu yanına gelir: “Hoca” der. “şu sizin ipi getiriver de oduna gideceğim.” Hoca, içeri şöyle bir girip çıktıktan sonra: “Komşu” der. “bizimkiler ipe un sermişler!” “Nasıl olur” der komşu, “nasıl olur Hoca! İpe un serilir mi hiç? Yanlışlık olacak, bir defa daha bakıver! Artık bu anlayışsız komşusuna gerçeği söylemeyi bir ödev sayan Hoca: “Nasıl mı olur, bayağı olur. Gönlüm olmazsa, ipe un sererim elbette!..” cevabını verir.
Kulağını doldurmak
Birine bir konuyu iyice anlatmak.
Kadınlar hamamına çevirmek
Yersiz bağırıp çağırmak ya da hep birden konuşmak. (*)
Gereksiz yere bağırıp çağırmak, oturulan yeri gürültüye boğmak gibi hallerde “Ortalık kadınlar hamamına çevrildi” ya da “kadınlar hamamına döndü” denir. Kadınlara hürriyetin tanınmadığı devirlerde büyük şehirlerimizde —daha çok İstanbul'da— kadın hamamları, kadınlar için yıkanılan, temizlenilen yerden çok eğlence yeri idi. Güneşin doğmasıyla evinden çıkan kadın, güneşin batmasıyla evine dönerdi. Çoluğunu, çocuğunu; helvasını, dolmasını; tefini, çalgısını yanma almayı unutmazdı. Böylece, kadın, yalnız yemek pişirmekten, yalnız ev süpürmekten bıktığı zaman eğlenecek, dinlenecek tek yer olarak hamamı seçerdi. Bu hamamlarda kimi zaman çekişmeler - döğüşmeler olur, hamam tasları, peştemallar, takunyalar da fırlatıldığı görülürdü.
Cami yıkılmış ama mihrabı yerinde
Gençliğinde güzel olan ve güzelliğinden fazla yitirmeyen kadınlar için söylenir.
Boğazını yırtmak
Çok bağırmak.
Ayağı suya ermek
Gerçeği anlayıp aklı başına gelmek.
Kuyusunu kazmak
Birini felâkete sürüklemek.
Nispet etmek
Birini kızdırırcasına gösteriş yapmak.
Aklına yer etmek
Hiç aklından çıkarmamak.
Yere batmak
Yok olmak.

Pages