Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Bir toplulukta baş olan kimsenin davranışları o topluluğu etkileyeceği için, olumsuz davranışı görüldüğünde “balık baştan kokar” denir. Eskiden, paşalardan biri, vekilharcıyla pazara alışverişe çıkar. Paşa, bir kenarda arabasında otururken vekilharç eve gerekli şeyleri almaya başlar. Bir ara vekilharcın, bir balıkçıdan aldığı balıklan koklayıp koklayıp yere bıraktığı paşanın dikkatini çeker: -Ne yapıyorsun öyle?” diye sorar. Vekilharç: -Bozuk olup olmadığını anlamak için koklu- vurum der “İyi ama der paşa, “benim bildiğim balık, baştan kokar, oysa sen kuyruğundan kokluyorsun” Vekilharç : “Her birinin ayrı ayrı bozuk olduğunu biliyorum. Ama, hangisinin daha az bozulmuş olduğunu anlamak için kokunun kuyruğa kadar gelip gelmediğini anlamaya çalışıyorum” cevabını verir.

“Bel bağlamak” deyimi, “güvenmek” anlamında kullanılır. Alevi töresine göre, kişinin toplum içinde bir yeri olabilmesi için kimi sınavlardan geçmesi gerekir, örneğin, “eline-diline-beline” üçlüsüne uygun davrananlar her türlü Alevi törenine katılma hakkını kazanır. Böyle bir kimsenin “cemevi” adı verilen yerde, törenle beline bir kuşak, “tığbent” bağlanır. Beline kuşak bağlanan kimse artık güvenilen, toplumda belli bir yeri olan kişi haline gelir. “Bel bağlamak” deyimi dilimize bu törenden geçmiş, bugün yeri geldikçe söylenmektedir.