Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Kurtuluş çaresi kalmayıp, tüm umudun tükendiğini anlatmak için kullanılan bir deyimdir. Dördüncü Murat, tütün içmeyi sıkı sıkıya yasak etmişti. Bu işle şahsen ilgilenir, emirlerinin yerine getirilip getirilmediğini görmek üzere İstanbul sokaklarında kıyafet değiştirerek geceli gündüzlü durmadan dolaşırdı. Bir gece derviş kılığında gezerken, pencerelerinden ışık sızan bir bina görür. Burası kah.veye benzeyen bir yerdir. İçeriye girdiğinde dumandan, kokudan tütün içildiğini anlar. Hiç istifini bozmadan selâm verip oturur. Kahveci, yeni gelene çubuk içip içmeyeceğini sorar. Murat kahve içeceğini söyler. Yeni müşterinin bazı hareketlerinden şüphelenen kahveci korkuyla: “İsmi şerifiniz nedir efendim?” diye sorar. Padişah : “Murat” deyince, kahvecinin eli ayağı titremeye başlar: “Sultanı da var mı efendim?” sorusuna padişahın : “Evet” demesiyle kahveci bir sallanır, iç odadaki tiryakilere bağırarak: “Ağalar!” der, “buyurun cenaze namazına!..” Düşer bayılır.

“Foyası meydana çıkmak” deyimi, bir kimsenin yaptığı hilenin ve kötülüğün belli olması halinde söylenir. Kuyumcular, elmas yüzüklerin yapımında, değeri düşük olan taşları daha parlak ve daha değerli göstermek için, taşın altına parlak birer kâğıt yapıştırırlar. Bu kâğıda “foya” denir. İlk bakışta çok değerli görünen yüzüğün taşı yerinden çıktığından altına yapıştırılan foya gerçeği anlaşılmış olur.