Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Bir kalemde
Toptan.
Pabucu dama atılmak
Değerden düşmek. (*)
Eskiden esnaf, türlü örgütler kurarak, mesleklerinde hiçbir hilenin, yolsuzluğun olmamasına çalışırmış. Satılan malların çürük, yırtık, bozuk, değersiz olmamasına dikkat edermiş. Yapılan ayakkabıların, pabuçların da aynı şekilde sağlam, zarif olması tek arzularıymış. Günün birinde bir müşteri gelerek, pabucunun çabuk yırtıldığını ya da sağlam dikilmediğini söylediğinde, o kunduracı çağrılır, azarlanır; müşterinin parası geri verilir, beğenilmeyen pabuç da dama atılırmış. Artık işe yaramayan ya da önemli bir mevkiden düşen insanlar için “pabucu dama atıldı” denir.
Tepesine çıkmak
Şımarmak.
Senden gelen çıraya puf
Yapacağın iyiliği istemiyorum anlamında.
Mürekkep yalamak
Okumuş-yazmış olmak, bu yolda dirsek çürütmek. (*)
“Mürekkep yalamak”, “dirsek çürütmek” deyimleri, hayatının önemli bir kısmını öğretimde geçiren; bilgi yolunda, bilim yolunda ömür tüketen kimseler için söylenir. Eskiden mürekkep içinde bezir isi bulunurmuş. Yazı yazarken yapılan bir yanlışlık ancak yalamakla silinebilirmiş. Yine eskiden okuma - yazma bilenler pek az olduğundan, birşeyler yazabilecek kadar bilgisi olanlar elüstünde tutulurmuş. Bunların mürekkep yalamaları bile bir üstünlük sayılırmış. Bugün “mürekkep yalamak” deyimi pek yaygındır. Her fırsatta söylenir.
Eli uz
Becerikli. Usta
El kapısı
Yabancı yer.
Gürültüye pabuç bırakmamak
Göz korkutmaya aldırmamak.
Belini kırmak
İş yapamaz hale getirmek.
Dili varmak
Bir sözü söylemeye gönlü razı olmamak.

Pages