Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Alçacık eşeğe herkes biner.
Zayıf, güçsüz kimseye herkes kötülük edebilir.
Düşenin dostu olmaz.
Bu sözde “düşmek” iki anlama gelir. Biri, herhangi bir nedenle eski itibarını, güvenirliğini yitirme; İkincisi daha çok ahlâk yönünden toplumca kabul edilmeyen davranışlar gösterme halidir. İnsanlar genellikle başarılı olanlar, doğru ve dürüst davrananlarla ilgi ve dost- / luk kurmak isterler. Bu yüzden bu iki vasıf ortadan kalkınca, ilgi ve dostluk da ya zayıflamakta ya da tümüyle silinmektedir. Bu söz bir de insanın vefasızlığını, yani insan sevgisindeki süreksizliği anlatır. Kişinin basit, bencil ve küçük hesaplarla sevgisinden geçmemesini öğütler.
'“Unutma ki dostu olmaz düşenin İptida dost alır yakan demişler.” (Mir''ati) / “Nezaret eyledim tıflı cahile Köydeki yarenlik çıkdı nafile / Sefinem vurunca taşlı sahile Yarandan bir küçük selâm görmedim. (Rıza Tevfık)'
Her sakaldan bir tel çekseler, köseye sakal olur.
Birilerine yapılacak yardımda, yapılan toplu çalışmalarda küçük ödemeler büyük işler görür.
Acıklı başta akıl olmaz.
Sıkıntısı olan kimse sağlıklı düşünemez.
Kırkından sonra azam teneşir paklar.
Belli bir yaştan sonra çevrenin yadırgadığı bir davranışta bulunanların kınandığını anlatır.
“Uyup nefse sakın çıkma yolundan Çare yoktur kırkdan sonra azana.” (Mengûşi)
Suyu getiren de bir, testiyi kıran da.
Bak: “Testiyi kıran da bir, getiren de...”
Kadın, kocasını isterse vezir, isterse rezil eder (Kocasını vezir eden de rezil eden de kadındır).
Kadın, kocasını gerçekten seviyorsa çalışmalarında ona yardımcı olur, onun başarılı olmasını sağlar.
Eğilen baş kesilmez.
Aman dileyen, suçunu kabul edip teslim olana karşı iyi davranmanın gereğini anlatır. / “Aman diyene kılıç kalkmaz” atasözüyle eşanlamlıdır.
Ateşle barut bir yerde durmaz.
Bir arada bulunması tehlikeli sonuç doğurabilecek şeyleri ayrı ayrı tutmalıdır.
Erken kalkan yol alır, er evlenen döl alır.
Bir işin zamanında yapılması halinde iyi sonuç alınacağını anlatır.
“Er kalkan âşık menzile yetti Sen de tedariki gör yavaş yavaş.” (Ruhsati)

Pages