Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Herkesin bir derdi var, değirmeninki de su.
Herkes, kendi derdini, başkalarının derdinden daha önemli sayar.
Açın koynunda ekmez durmaz.
Yoksul insan para biriktiremez.
Düşenin dostu olmaz.
Bu sözde “düşmek” iki anlama gelir. Biri, herhangi bir nedenle eski itibarını, güvenirliğini yitirme; İkincisi daha çok ahlâk yönünden toplumca kabul edilmeyen davranışlar gösterme halidir. İnsanlar genellikle başarılı olanlar, doğru ve dürüst davrananlarla ilgi ve dost- / luk kurmak isterler. Bu yüzden bu iki vasıf ortadan kalkınca, ilgi ve dostluk da ya zayıflamakta ya da tümüyle silinmektedir. Bu söz bir de insanın vefasızlığını, yani insan sevgisindeki süreksizliği anlatır. Kişinin basit, bencil ve küçük hesaplarla sevgisinden geçmemesini öğütler.
'“Unutma ki dostu olmaz düşenin İptida dost alır yakan demişler.” (Mir''ati) / “Nezaret eyledim tıflı cahile Köydeki yarenlik çıkdı nafile / Sefinem vurunca taşlı sahile Yarandan bir küçük selâm görmedim. (Rıza Tevfık)'
Dökme (taşıma) su ile değirmen dönmez.
Yetersiz ve gelişigüzel çalışmalardan temelli ve büyük sonuçlar alınamaz.
“Taşıma su ile değirmen dönmez Ana bir başlıca çay olmayınca.” (Mir’ati)
Gönül kimi severse güzel odur.
Tahsil, gelenek ve görenekler, dünyaya bakış açısı, toplum olaylarını değerlendirme farklılıkları kişi beğenisini etkiler. Bu bakımdan güzellik anlayışı kişilere göre başka başkadır. / “Güzelliğin on para etmez Bu bendeki aşk olmasa,
Eğlenecek yer bulamam Gönlümdeki köşk olmasa.” (Aşık Veysel)
Bir elin verdiğini bir elin duymasın.
'Bak: “Sağ elin verdiğini sol elin duymasın.”, “Ağaç yaprağıyla gürler (güzeldir)”, “Yalnızlık, Allah''a mahsustur.” atasözleriyle eşanlamlıdır.'
Kaçan balık büyük olur.
Ortadan kaybolan bir şeyin öneminin aşırı derecede arttığını anlatır. / “Kel ölür sırma saçlı olur, kör ölür badem gözlü olur” atasözüyle eşanlamlıdır.
“Kör ölse badem gözlüydü derler Dilsiz ölse şirin sözlüydü derler / Balık kaçsa kırk yüz gözlüydü derler Serçe uçsa ya toy yahut kaz olur.” (Mesti)
Akla gelmeyen (gelen) başa gelir.
Hiç umulmayan, düşünülmeyen şey insanın başına gelebilir.
Erkeğin kalbine giden yol midesinden geçer (Kalbin yolu mideden geçer).
Aç insan sevgi duyamaz.
Padişah yasağı üç gün sürer.
Padişahlık yönetiminde buyruklar izlenmezdi. Yasaklar birkaç gün sonra gevşetilirdi. Halk da bunu bilirdi.

Pages