Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Aç gözünü, açarlar gözünü.
Her davranışta, her olayda uyanık olmak gerekir, büyük zararlar görülür yoksa.
Tilkiye: “tavuk kebabı yer misin?” demişler; “adamın güleceğini getiriyorsun” demiş.
Bir şeyi çok isteyen birine, “ister misin?” diye sormak gereksizdir.
Kötü haber tez duyulur.
Bak: “Kara (kötü) haber tez duyulur.”
Hayır dile komşuna, hayır gelsin başına.
Başkaları için iyi duygular besleyen, başkalarınca iyi duygularla karşılanır.
Yalnız öküz, çifte (boyunduruğa) koşulmaz.
Bir işi birden fazla insanın yapması gereğini anlatır.
Su küçüğün, sofra (söz) büyüğün.
Küçüklerin, büyüklerden önce korunup gözetilmesi anlatılır.
Atın ölümü arpadan olsun.
Çok istenilen, sevilen bir şey yapılırken, büyük zarar da görse insan, pek üzülmez. Bu söz, böyle bir duyguyu anlatmak için söylenir.
Dağda gez, belde gez, insafı elden bırakma.
Eşkiya olsan bile haklıyı haksızı ayırmasını bil.
Düşenin dostu olmaz.
Bu sözde “düşmek” iki anlama gelir. Biri, herhangi bir nedenle eski itibarını, güvenirliğini yitirme; İkincisi daha çok ahlâk yönünden toplumca kabul edilmeyen davranışlar gösterme halidir. İnsanlar genellikle başarılı olanlar, doğru ve dürüst davrananlarla ilgi ve dost- / luk kurmak isterler. Bu yüzden bu iki vasıf ortadan kalkınca, ilgi ve dostluk da ya zayıflamakta ya da tümüyle silinmektedir. Bu söz bir de insanın vefasızlığını, yani insan sevgisindeki süreksizliği anlatır. Kişinin basit, bencil ve küçük hesaplarla sevgisinden geçmemesini öğütler.
'“Unutma ki dostu olmaz düşenin İptida dost alır yakan demişler.” (Mir''ati) / “Nezaret eyledim tıflı cahile Köydeki yarenlik çıkdı nafile / Sefinem vurunca taşlı sahile Yarandan bir küçük selâm görmedim. (Rıza Tevfık)'
Karga ile gezen boka konar.
Bak: “İsin yanına varan is, misin yanına varan mis kokar.”

Pages