Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Süprüntünün irisi kalbur üstüne çıkar.
Kötüler, olanağı geniş olan yerde olurlar.
Düşenin dostu olmaz.
Bu sözde “düşmek” iki anlama gelir. Biri, herhangi bir nedenle eski itibarını, güvenirliğini yitirme; İkincisi daha çok ahlâk yönünden toplumca kabul edilmeyen davranışlar gösterme halidir. İnsanlar genellikle başarılı olanlar, doğru ve dürüst davrananlarla ilgi ve dost- / luk kurmak isterler. Bu yüzden bu iki vasıf ortadan kalkınca, ilgi ve dostluk da ya zayıflamakta ya da tümüyle silinmektedir. Bu söz bir de insanın vefasızlığını, yani insan sevgisindeki süreksizliği anlatır. Kişinin basit, bencil ve küçük hesaplarla sevgisinden geçmemesini öğütler.
'“Unutma ki dostu olmaz düşenin İptida dost alır yakan demişler.” (Mir''ati) / “Nezaret eyledim tıflı cahile Köydeki yarenlik çıkdı nafile / Sefinem vurunca taşlı sahile Yarandan bir küçük selâm görmedim. (Rıza Tevfık)'
Dilsiz de olsa kâmil belli olur.
Yetişmiş, olgun bir kimse, konuşmasa bile davranışlarıyla, dünyaya, topluma ve olaylara bakışıyla, eylemiyle belli olur.
“Güneş balçık ile sıvanmaz ey dil Bi zeban olsa da bellidir kâmil.” (Levni)
Gözü tanede olan kuşun ayağı tuzaktan kurtulmaz.
Başkasının malına göz koyan kimse bir gün bu tavrından büyük zarar görür.
Bugünün işini yarına bırakma.
Bugünün insanının boş zamanı yoktur. Her an bir iş yapmak zorundadır. Günlük iş bitmezse ertesi günkü de eklenir ve gide gide altından kalkılmaz olur.
“İt ağzı tutulmaz her sözü duyma Bugünkü işini yarına koyma.” (Mir’ati) / “Bugünkü işini koyma yarma Yar yıkıldığı gün tozar demişler.” (Levni)
Hırsıza kilit (kapı baca) olmaz.
Bir insan kötülük yapmak istiyorsa engel olunamaz.
Hesapsız kasap, ya bıçak kırar ya masat.
Hesabını bilmeyen insan çok zarar eder.
Demir tavında dövülür.
Her şeyin bir zamanı vardır. O zamanı ve ele geçen fırsatı çok iyi değerlendirmek gerekir.
Bal olan yerde sinek de olur.
Güzel olan yerde çirkinlik de vardır.
Ne yavuz ol asıl, ne yavaş ol basıl.
Zarar verebilecek aşırı girişimlerden sakın; bir de her türlü işinde çok gerilerde kalma.
“Ne yavaş ol basıl, ne sert ol asıl Yorganına göre ayağın kösül.” (Mengûşi)

Pages