Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Adama dayanma ölür, ağaca dayanma kurur.
Bak: “Ağaca dayanma kurur, insana dayanma ölür.”
Biri yer biri bakar, kıyamet ondan kopar.
Her türlü ölçüsüz, dengesiz uygulamalar, davranışlar insanları öfkelendiregelmiştir. Tarih, insanlar arasındaki eşitsizlik ve adaletsizliğin mücadeleleriyle doludur. Bir tarafta insanlar işsizse, açsa, sefilse, bir yanda da lüks bir hayat ve sefahat (zevk ve eğlenceye düşkünlük) varsa, ortada bir dengesizlik var demektir. Bu dengesizlik giderilmediği sürece, her iki taraf da rahata kavuşamaz.
Sanatı hor gören boğazına torba takar.
Bak: “İşine hor bakan, boynuna torba takar.”
Tavuk kaza bakmış da kıçım yırtmış.
Ulaşması olanaksızken, bir yere varmak isteyen insanın gülünç duruma düşeceğini anlatır.
Tok acın halinden bilmez (ne bilir).
Bir şeyi en iyi bilen, onu yaşayandır.
“Ne bilsin tok olanlar aç halin.” (Şeyhi)
Çok bilen (çok söyleyen) çok yanılır.
Çağımızda her şeyi bilmek imkânsızdır. Bilim gelişmiş, teknik ilerlemiş; tıp, uzay araştırmaları, inanış ve görüşlerde değişiklik yapmıştır. Böyle bir çağda kişi, her şeyi aynı ölçüde bilemez. “Ayaklı kütüphane” deyimi artık gerilerde kalmıştır. Her şeyi bildiğini söyleyen yada o yollu konuşan, bir şey bilmeyen yada tam bilmeyen, dolayısıyla yalan kişidir.
“Tecrübe ehli [1] bunu böyle bilir Kim ki çok söyleye ol çok yanılır.” (Atayi) / “Meclisde sakin ol eyleme sohbet Çok söyleyen çok yanılır demişler.” (Dervişi)
Verip (de) pişman olmaktan, vermeyip (de) düşman olmak yeğdir.
Çok kimse borcunu ödemez. Böyle kimselere borç para vermektense onların kızmalarına göğüs germelidir.
Öfkeyle kalkan zararla (ziyanla) oturur.
Öfke insanı rahat düşünebilmekten alıkoyar. Enine boyuna düşünülmeyen bir konuda yanılmak her zaman olabilir ve sonuçta büyük zararlar doğar. / “Keskin sirke kabına (küpüne) zarardır” atasözüyle eşanlamlıdır.
Beş parmağın beşi bir değildir.
Beş parmak bir değildir; kimi uzun, kimi kısa: kimi kaim, kimi ince. Baş parmağın asıl farklı yanı, her parmağın ayrı birer hüneri olmasıdır. İnsanlar da farklı yaratılmışlardır: kimi uzun, kimi kısa; kimi şişman, kimi zayıf. İnsanların asıl farklı yanı, her insanın ayrı bir zekâsı, yeteneği olmasıdır. Bu yüzdendir ki ancak zekâları, yetenekleri ve topluma yararları oranında değer kazanırlar.
Baba ekmeği zindan ekmeği, koca ekmeği meydan ekmeği.
Kadın, baba evinde rahat edemez, kocasıyla birlikteyken kendini çok özgür görür.

Pages