Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Keskin sirke kabına (küpüne) zarardır.
Sert ve sinirli davranan kimse en çok kendine zarar verir. / “Öfkeyle kalkan zararla oturur” atasözüyle yakın anlamlıdır.
“Küpünde acıyıp azan sirkeye Çatlayıp kabını kırmak yok mudur.” (Seyrani)
Atılan ok geri dönmez.
Kimi gerçekler ve olaylar vardır ki, değiştirmek, yok saymak elimizde değildir. Bu bakımdan bir olay yaratmadan, dönüşü olmayan bir işe başlamadan önce iyi düşünmek gerek. Bir de karar verildi mi, sonuna dek yürümek tek çıkar yoldur.
“Mebâdâ bir sözünden olasın zar Atılmış ok gibi dönmeye ey yar.” (Güvâhî)
Nerde bereket orada bereket
Bir yerde bir iş yapılıyorsa, sonunda bir verim, bir üretim sözkonusudur. Bir yerde mevcut sorunlar tartışılıyor, çözüm yolları aranıyorsa, olumlu sonuçlar alınacağı muhakkaktır.
Çobansız koyunu kurt kapar.
Toplumların tarihinde önderlerin önemli yeri vardır. İlkel topluluklarda olduğu kadar, gelişmiş toplumlarda da bir öndere ihtiyaç duyulmaktadır. Akıllı önderler, halkının ilerlemesinde önemli katkılarda bulunmuşlardır. Akılsız önderler de milyonlarca insanın yok olmasına sebep olmuşlardır.
“Çobansız bir sürü tizcek dağılır, / Baş giderse ayak pûyidar olmaz.” (Bedri)
Alma mazlumun ahım, çıkar aheste aheste.
Bir kişiye, bir topluma kötülük eden kişi, bir gün cezasını görür. Günlük yaşantımızda ve tarihte pek çok örnekleri vardır. Çünkü doğa ve toplum yasaları daima “ezilen”den yanadır. / “Eden bulur” atasözüyle eşanlamlıdır.
“Bilmez misin cihanda kişi ettiğini bulur.” (Beliğ)
Kimse kimsenin kısmetini yiyemez.
Dünyada herkesin daha iyi yaşaması için her türlü imkân vardır. Yeter ki aranıp bulunsun ve uygulansın.
“Şeha ivmek ile menzil alınmaz / Kimsenin nasibin kimse yiyemez.” (Mengûşi)
Çok koşan çabuk yorulur.
Bir şeyin aşırısı kişiye zarar verir. Durmadan, dinlenmeden çalışan, kendine bakmayan insan çabucak yorulur, sağlığını yitirir, hasta düşer.
Var ne bilsin yokun halinden.
Bak: “Tok acın halinden bilmez.”
Evvel taam, sonra kelâm.
Tok karınla görüşmek daha yararlıdır. Bir de, yemek yerken konuşmamalı anlamına söylenir. Çünkü, hem ağızdan yemek parçaları saçılır, hem de bekleyen yemeğin tadı kaçar.
İnsan ikrarından, hayvan yularından tutulur.
Bak: Hayvan yularından, insan (ikrarından) sözünden tutulur.

Pages