Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Ağacı kurt, inşam dert yer.
Ağacı, içinden kemiren kurt; insanı, üzüntüleri eskitir, yıpratır.
Gönül bir sırça saraydır, kırılsa yapılmaz.
İnsan çoğunlukla duygusal bir varlıktır; içlidir, incedir, duyguludur. İncinmeye, kırılmaya gelmez. Çünkü düzelmesi, bağışlaması güçtür.
“Gönül derler buna sırçadan ince, / Kırma, bu gördüğün şişe değildir, / Açar çiçeğini bahar gelince, / Vurma bu gördüğün meşe değildir.” (Haşan Ali Yücel) / “Dağlarda duman olur Denizde seyran olur Gönül ferman dinlemez Dünyası zindan olur.” (Halk Türküsü)
Ekmeden biçilmez.
Emek vermeden hiç bir sonuç alınamaz.
“Dikmeden ağaç, dilersin yemişi Ekmeyecek ne biçersin ey kişi.” (Miftah)
Güzele ne yaraşmaz (yakışmaz).
Güzel şeyin güzel görünmesi için fazla bir zahmete gerek yoktur. Güzel, ne giyerse yakışır.
Akılsız köpeği yol kocatır.
İyi düşünmeden yapılan işlerde hem olumlu sonuç alınamaz hem de gereksiz yere zaman harcanır.
Akıl kişiye sermayedir.
Sermaye, “anamal”, “başmal”, “anapara” anlamındadır. Akıl, maldan, paradan daha önemlidir; çünkü akıl olmadan mal, para kazanılamaz.
Terazi tartısıyla, her şey vaktiyle.
Her işin bir ölçüsü, bir zamanı olduğu anlatılır. “Terazi var, tartı var! Her bir şeyin vakti var” atasözüyle eşanlamlıdır.
Deveye bindikten sonra çalı ardına gizlenilmez.
Bir işi yapmaya karar verildi mi hiç çekinmemeli, korkmamalı, açıkça ortaya çıkmalıdır.
Çok koşan çabuk yorulur.
Bir şeyin aşırısı kişiye zarar verir. Durmadan, dinlenmeden çalışan, kendine bakmayan insan çabucak yorulur, sağlığını yitirir, hasta düşer.
Al giyen alınır.
Yapılan bir işle ilgisi olan kimse, o işi hakkında bir eleştiri yapıldığında, kendisinin eleştirildiğini düşünür. “İşkili büzük dingilder” atasözüyle eşanlamlıdır.

Pages