Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Ateş olmayan yerden duman çıkmaz.
Kimi küçük belirtiler, işaretler suç niteliğindeki olayların habercisidirler, anlamındadır.
Gemisini kurtaran kaptan.
Güç bir duruma düşünce her çareye başvurarak kendisini kurtaranlar için söylenir.
“Fırtınalı günde azim havada Gemisini kurtaran kaptan demişler.” (Refiki) / “El için kendini ateşe atma Gemisini kurtaran kaptan demişler.” (Mir’ati)
Varsa hünerin, var her yerde yerin, yoksa hünerin var her yerde yerin.
Elinden iş geleni herkes arar; gelmeyen ise yerinir, üzülür.
Tekkeyi bekleyen çorbayı içer.
Bir amaca ulaşmak için usanmadan çalışmak gerekir. “Sabırla koruk helva olur”, “Sabreden derviş, muradına ermiş”, “Sabreyle işine hayır gelsin başına”, “Sabrın sonu selâmettir” atasözleriyle eşanlamlıdır.
“İlin mesnetirıde olmasın gözün Tekkeyi bekleyen içer çorbayı.” (Naili)
Adamakla mal tükenmez.
Gereksiz yere vaatte bulunanlar, verdiği sözü tutmayanlar için söylenir.
Yuvarlanan taş yosun tutmaz.
Sık sık iş değiştiren, belirli bir meslekte çalışmayan kimse, başarılı bir hayat süremez.
“Özenen gurbete bu fikri koşun Yapışmaz yuvarlanan taşa yosun.” (Güvahi)
Harman döven öküzün ağzı bağlanmaz.
Bak: “Bal tutan parmağını yalar.”
Taş düştüğü yerde ağırdır (kalır).
Her şey kendi çevresinde önemlidir; bir kimsenin değeri en çok kendi çevresinde anlaşılır.
“Sıladan ayrılma ben gibi sersem Taş koptuğu yerde ağırdır babam.” (Hauayi)
Cahile söz anlatmak, deveye hendek atlatmaktan güçtür.
Evreni, dünyayı, hayatı tanıtacak kısa bilgileri bile öğrenememiş bir kimseyle konuşmak, anlaşmak güçtür. “Ben diyorum bayram haftası, sen diyorsun mangal tahtası” sözü, “kazı koz anlamak”, “elifi görse mertek sanmak” deyimleri bilgisiz, okumamış kimselerle anlaşmanın zorluğunu anlatır. Cahil insanın dünyası dardır, sınırlıdır. Görgüsü kıttır. İnanışları boş inançlara dayanır. Bilimsel düşünemez. Böylesi kimselerle anlaşmak güçtür.
Beş parmağın hangisini kessen acımaz.
Evlâtlar arasında fark gözetilmez.

Pages