Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Amcam dayım, herkesten aldım payım.
Akrabalıkların genellikle insana yâr olamayacağını, akrabalıktan doğan ilişkilerin belli bir sınırı aşamayacağım anlatır.
Yuvayı yapan dişi kuştur.
Ev kadınının tutumlu olması gerektiğini ve ev kurmada kadının büyük payı olduğunu anlatır.
Gönül kocamaz.
İnsanlar bedence yaşlansa da, ruhça yaşlanmaz. Arzular tükenmez.
“Vücut kocar amma, gönül kocamaz Güzel seven âşık ihtiyar olmaz.” (Rahmi) / “Kelleden umulan dalaz bir beyin Gönül umduğuna küser demişler.” (Talibi)
Çobanın gönlü olursa, tekeden süt sağar (yağ çıkarır).
Olmazı olur yapmak. Değişmez doğrular gibi görünen birçok şey zamanla değişmiştir. Kuvvetli istek, kesin karar ve insan emeği, olmazı olur yapmış; yeni yeni şeyler yaratmıştır, Halk edebiyatında adı geçen Ferhat, olmazı olur yapmanın efsanevi bir örneğidir.
“Buna kimi âdem-i imkân derler, / Olmaz olmaz deme, olmaz olmaz.” (Fatih) / “Rahat etmekse muradın çobanın gönlünü yap Çoban isterse eğer bir tekeden yağ çıkarır.” (Hamami Zade İhsan)
Su yatağını bulur.
Bak: “Akar su çukurunu kendi kazar.”
Bol bol yiyen, belbel bakar.
Ölçüsüz, hesapsız davrananlar, geleceğini düşünmeyenler, durumunu kavramayanlar bir gün bu kusurlarından dolayı çok sıkıntı çekerler.
Evlâdı ben doğurdum ama gönlünü ben doğurmadım.
Evlâdın da bir kişiliği olduğunu, anne ve babasına saygılı olmakla birlikte kimi görüşlerinin değişik olabileceğini anlatır. / “Oğlumu doğurdum (ama) gönlünü doğuramadım.” atasözüyle eşanlamlıdır.
Can çıkmayınca huy çıkmaz.
İnsan, davranışlarıyla, alışkanlıklarıyla, duygu ve düşüncesiyle bir kişiliğe sahiptir. Bu hali ölümüne dek sürer.
“Tutar elbet yine eski suyunu Çıksa da canı değişmez huyunu.” (Siimbülzâde Vehbi)
Yarası olan gocunur.
Suç işleyen kimsenin alıngan olduğunu, o konuda her söylenen sözün kendisi için söylendiğini sandığını anlatır.
Bugünkü tavuk yarınki kazdan iyidir.
Bugün elimize geçmiş bir şeyi, değeri küçük de olsa, yarın geçebilecek şeyle, değeri büyük de olsa, değiştirmemek gerek. Yarınki şey ele geçmeyebilir.

Pages