Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Devletin malı deniz, yemeyen domuz.
Sırtını devlete dayayarak zengin olanlar, bunu yapmayana aptal gözüyle bakarlar.
Altın yere düşmekle pul olmaz.
Gerçek değerler hiç bir zaman yitmezler. Zorlamalar, yalanlar, aldatmalar geçicidir, faydasızdır. Kişiler, toplumlar, gerçek değerlerin değersizliği konusunda bir süre için yanıltılabilirler. Ama, bir gün doğrular meydana çıkar, değerler gerçek yerini alır.
“Güneş yer üstüne düşmekle pâyimâl olmaz.” (Fuzulî) / “Hakir olduysa millet şanına noksan gelir sanma, / Yere düşmekle cevher sakıt olmaz kadr-ü kıymetten.” (Namık Kemal)
Çok bilen (çok söyleyen) çok yanılır.
Çağımızda her şeyi bilmek imkânsızdır. Bilim gelişmiş, teknik ilerlemiş; tıp, uzay araştırmaları, inanış ve görüşlerde değişiklik yapmıştır. Böyle bir çağda kişi, her şeyi aynı ölçüde bilemez. “Ayaklı kütüphane” deyimi artık gerilerde kalmıştır. Her şeyi bildiğini söyleyen yada o yollu konuşan, bir şey bilmeyen yada tam bilmeyen, dolayısıyla yalan kişidir.
“Tecrübe ehli [1] bunu böyle bilir Kim ki çok söyleye ol çok yanılır.” (Atayi) / “Meclisde sakin ol eyleme sohbet Çok söyleyen çok yanılır demişler.” (Dervişi)
Evdeki hesap (pazar) çarşıya uymaz.
Önceden tasarlanan bir işin umulduğu gibi yürümediğini, çok kez tersi olduğunu anlatır.
“Ne çare ki evdeki hesap Çarşıdakine uymuyor İnsanlar bol bol laf ediyor ya Yine de işlerine Akıl fikir ermiyor.” (Cahit Külebi)
Gâvurun tembeli keşiş, müslümanın tembeli derviş.
Her dinde kimi insanların din sömürücülüğü yaptığını anlatır.
Alçak yer yiğidi hor gösterir.
Basit insanlar arasında yaşayan değerli insanın değeri anlaşılmaz.
Her kuşun eti yenmez.
Zor karşısında boyun eğecek kişiler vardır. Ama zorbalığa karşı çıkabilecek çok kimsenin bulunduğu da bir gerçektir.
“Doğra derviş isen keşkül uzatma Her güzelin, hoşafından pay olmaz.” (Celâli)
Mazlumun ahi yerde kalmaz.
Ezilenler, ezildiklerinin farkına vardıklarında, ezenler ezmekten vazgeçmek zorunda kalacaklardır.
Arife târif gerekmez.
Bir şeyi bilene, öğretmeye kalkmak doğru değildir.
“Meseldir ârife târif ne hacet. / Ben nâçar eden sen değil misin.” (Seyrânî)
Korkulu rüya (düş) görmektense uyanık yatmak hayırlıdır.
Bir işi korkuyla yapmaktansa, yapmamak daha iyidir.

Pages