Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Gönül bir sırça saraydır, kırılsa yapılmaz.
İnsan çoğunlukla duygusal bir varlıktır; içlidir, incedir, duyguludur. İncinmeye, kırılmaya gelmez. Çünkü düzelmesi, bağışlaması güçtür.
“Gönül derler buna sırçadan ince, / Kırma, bu gördüğün şişe değildir, / Açar çiçeğini bahar gelince, / Vurma bu gördüğün meşe değildir.” (Haşan Ali Yücel) / “Dağlarda duman olur Denizde seyran olur Gönül ferman dinlemez Dünyası zindan olur.” (Halk Türküsü)
Adam ondur, dokuzu dondur.
Görünüş önemlidir. İyi bir giyim, çevrede olumlu ilgi yaratır.
“Libas idin ki ola hürmetin on, / Ki zira âdem ondur, dokuzu don.” (Giivâhî)
Vakitsiz öten horozun başını keserler.
Bir doğruyu, bir gerçeği zamanından önce söyleyenin anlaşılmadığını, büyük cezalara çarpıldığını anlatır.
Dilin kemiği yok.
İnsanlar genellikle, gerekli gereksiz, doğru yanlış, her aklına geleni söylerler. Bunu bilerek, bu türlü sözlere alınmamalıdır.
Cömert derler maldan ederler, yiğit derler candan ederler.
İnsan, binlerinin kendini gereğinden fazla övmesine aldırmamalıdır, yoksa tava gelerek malından ve canından olabilir.
Çobansız koyunu kurt kapar.
Toplumların tarihinde önderlerin önemli yeri vardır. İlkel topluluklarda olduğu kadar, gelişmiş toplumlarda da bir öndere ihtiyaç duyulmaktadır. Akıllı önderler, halkının ilerlemesinde önemli katkılarda bulunmuşlardır. Akılsız önderler de milyonlarca insanın yok olmasına sebep olmuşlardır.
“Çobansız bir sürü tizcek dağılır, / Baş giderse ayak pûyidar olmaz.” (Bedri)
Su alırken testiyi doldurmak.
Fırsat ve imkân doğduğunda yararlanmak gerektiğini anlatır.
Kuşu kuşla avlarlar.
İnsana kötülük çok zaman yakınları aracılığıyla yapılır.
At olur (bulunur) meydan olmaz, meydan olur (bulunur) at olmaz (bulunmaz).
İstenilen koşullar her zaman bir arada bulunmayabilir. Bir işi yapmak için gerekli şeyleri bir araya getirmek büyük çaba ve sabır işidir.
“At ara bulursun etmeğe sefa Ana da bulunmaz meydan demişler.” (Refiki) / “Ağ göğdeler kızıl kana boyansın Yiğit ölür şanı kalır meydanda.” (Köröğlu)
Emanet eşeğin yuları gevşek olur.
Emanet bir şeyin çabuk elden çıkacağını, yerine çabuk verilmesi gerektiğini anlatır.

Pages