Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Beş parmağın beşi bir değildir.
Beş parmak bir değildir; kimi uzun, kimi kısa: kimi kaim, kimi ince. Baş parmağın asıl farklı yanı, her parmağın ayrı birer hüneri olmasıdır. İnsanlar da farklı yaratılmışlardır: kimi uzun, kimi kısa; kimi şişman, kimi zayıf. İnsanların asıl farklı yanı, her insanın ayrı bir zekâsı, yeteneği olmasıdır. Bu yüzdendir ki ancak zekâları, yetenekleri ve topluma yararları oranında değer kazanırlar.
Gezen ayağa taş değer.
Zararlı davranışlarla ilgili kimselerin bundan zarar göreceklerinin doğal olduğunu anlatır.
Hocanın vurduğu yerde gül biter.
Öğretmen öğrenciyi cezalandırıyorsa eğer, bu öğrencinin yararınadır.
“Sanki döv sem ne yaparsın? / Hocayız biz, döveriz. / Gül biter aşk ile vurduk mu... / İnandı mı, caiz.” (Mehmet Âkif Ersoy) / “Amelsiz âlimi alma bir pula Bendini tut gitme gittiği yola.” (Kadri)
Damlaya damlaya göl olur.
Küçük gibi, az gibi görünen şeyleri küçümsememek gerekir. Çünkü küçük ve az gibi görünen şeyler birleşerek önemli sonuçlara erişilebilir.
“Damlaya damlaya göl olur elbet Derd-ü belâ azdan da olur.” (Mesti) / “Su akar kireniden Damla damla göl olur Yarimin kapısına Gide gele yol olur.” (Halk Türküsü)
Kuru gayret çarık eskitir.
Bir iş yapmak isteyen önce düşünmeli, plânlar yapmalıdır; yoksa çok zahmet çekilir, verimli olmaz.
Laf lafı açar, Gaf da kutuyu).
Konuşma uzayınca ikram gerekir.
İtle yatan bitle kalkar.
Bak: “Körle yatan şaşı kalkar”.
Kör görmez, sezer.
Kimi insanlar, bilgisiz olsalar bile, birçok gerçeği önceden sezebilirler.
Boynuz kulaktan sonra çıkar ama kulağı geçer.
İnsanlar türlü yeteneklere sahiptir. Kimileri kısa zamanda gelişir, bir konuda başarı göstermiş kişilerden daha başarılı sonuçlar elde edebilirler.
“Kulağı geçti boynuz kan alır şimdi ahaliden Kızıl Sultan gidip zulmü Acem Şahından öğrensin.” (Eşref)
Yerdeki yüze basılmaz.
Kötü davranışları yüzünden eski itibarını yitiren, düşmüş kimselere karşı kötü davranmamalıdır, anlamında söylenir.
“Meseldir yerdeki yüze basılmaz.” (Hav ay i) / “Yerin kulağı var sanma ki duymaz.” (Vasıf)

Pages