Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Ali Paşa vergisi
önce verilip sonra geri alman kıymetli şeyler, hediyeler için kullanılır. (*)
Önce verilip sonra geri alman bir şey, kıymetli bir hediye için “ali paşa vergisi” deyimi kullanılır. Osmanlı vezirlerinden olan Ali Paşa, sayılı akşamcılardanmış. Her akşam sofrasında cariyelerini de bulundurur, onlara oyunlar oynatır, badeler sundururmuş. Oyun sırasında cariyelerin her birine kıymetli hediyeler verirmiş. Sofranın sonuna doğru hediyelerin miktarı da, değeri de artarmış. Fakat ertesi sabah aklı başına gelen Ali Paşa, cariyeleri çağırtarak verdiği hediyeleri birer birer geri alırmış. Zamanla paşanın bu hareketine alışır olunmuş. Her içki akşamının sabahında cariyeler- den, akşamki aldıkları hediyelerin geri alınması gelenek haline gelmiş. Hediyeler geri verilirken gönülsüz davranan cariyelere ötekiler: “Ali Paşa vergisi bu kadar durur kızım!” diyerek hediyeleri geri vermenin doğal olduğunu anlatmak isterlermiş.
Parmağını bile oynatmamak
Hiç aldırış etmemek.
Parmağına dolamak
Bir konu üzerinde gereğinden fazla durmak.
Elifi görse mertek sanmak
Okuma bilmeyenler için söylenir. (*)
Pek cahil kimseler için kullanılan bir sözdür. Elif. Arap alfabesinin birinci harfidir. Türk alfabesinin ilk harfi (A) nın yerine geçer. Yazılışı (I) harfi biçimindedir. Mertek ise, odun anlamındadır. Köy evlerinde damlar üzerine döşenen bir metreye yakın uzunlukta, kol kalınlığında odun parçalandır. Cahil kimselerin anlayışsızlığı, bilgisizliği anlatılmak istendiği zaman: “Elifi görse mertek sanır!” denir.
Gün doğmak
Umulmadık bir şey elde etmek.
Üstüne gök gürlememiş
Hiçbir şeyi dert edinmez.
Araya soğukluk girmek
Dostluğun bozulması.
Eşekten düşmüş karpuza dönmek
Şaşakalmak.
Zülfü yâre dokunmak
Hatırlı bir kimseyi gücendirmek
Caka satmak
Gösteriş yapmak, çalım satmak.

Pages