Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Altı okka etmek
Zorla yerinden kaldırmak.
Suratı sirke satmak
Yüzü asık olanlar için kullanılır. (*)
Gülmekten nasibi kıt, mesleğinin ustası olmayan sinirli bir bakkal, en iyi ballan dükkânına sıralar, böylece rakip komşu bakkala meydan okumak ister. Ama, kendine zıt yaratılışta olan güleryüzlü komşu bakkala giden müşterilerin bir kısmını bile dükkânına çeviremez. Dükkândaki nefis ballara ve ucuz fiyatlara ilgisiz gözlerle bakan müşteriler, yandaki dükkâna akın ederler. Umudunu yitiren ve bunda bir sır arayan bakkal, zamanın bilginlerinden birine dert yanarak: “Bunun hikmeti nedir?” diye sorar. O da bakkalın ekşi suratına bakarak : “Evlât” der, “gerçi sen bal satıyorsun ama, suratın sirke satıyor, elbette gelmezler.” Yüzü asık olanlar için “suratı sirke satmak” deyimi söylenegelmiştir.
Kaldırım mühendisi
İşsiz-güçsüzler, aylaklar için söylenir.
Arkasında yumurta küfesi yok ya
Sözünden cayan, döneklik edenler için söylenir.
Bir bu eksikti
Zaten sıkıntıda iken bir başka sıkıntının çıkması.
Elinden hiçbir şey (uçan kuş), (uçan, kaçan) kurtulmamak
Çok becerikli olmak.
Gitti ağalar, paşalar, itlere kaldı köşeler
Değerli kimselerin gittiği anlatılır.
Boyu boyuna, huyu huyuna
İki kişi arasında her bakımdan birbirine uygunluğu anlatılır.
Çizmeden yukarı çıkmak
Beceremeyeceği bir işe karışmak. (*)
Boyundan büyük işlere girişen, anlamadığı bir işe burnunu sokan, haddini bilmeyen kimseler için “çizmeden yukarı çıkma” derler. Apel (Apelle), İsa’dan dört yüz yıl önce Efes'te doğmuş bir ressamdır. Büyük İskender’in tablolarını yapmakla tanınmıştır. Eserlerinin tenkidini saklı yerden dinlemek âdetinde olduğu söylenir. Bir gün bir kunduracı, Apel’in yaptığı resimlerden birini tenkit eder: önce resimdeki çizmeler üzerinde görüşlerini söyler. Apel haklı bulur. Sonra kunduracının, resmin yukarı kısımlarına, teknik ve sanat tarafına geçerek; renkler üzerine, gölge, ışık üzerine de birtakım yersiz sözler söylediğini duyan ressam, dayanamayıp perde gerisinden: “Çizmeden yukarı çıkma!” diye bağırır. Bu söz Türkçeye bir deyim olarak geçer.
Ter dökmek
Zahmet çekmek.

Pages