Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Zaman sana uymazsa, sen zamana uy.
İnsanla yaşadığı çağ arasında bir uygunluğun gereğini anlatır. Bir örnek: bir kimse kalkar da aya gitmenin günah olduğunu söylerse, aya gitmekten vazgeçilmeyeceğine göre, bu kimsenin gülünç duruma düşmemesi için fikrini değiştirmesi gerekir.
“Zaman uymayınca sen uy zamana.” (Mengûşi) / “Veysel ne durursun herkes gidiyor Zaman uymaz sen zamana uy diyor Fen çok büyük kerameti yutuyor Uyan bu gafletten uyuma yurttaş.” (Âşık Veysel)
Kimse ayranım (yoğurdum) ekşi demez.
Kimse kendi yaptığı işi ve kendine ait bir şeyi kusurlu bulmaz.
Yoğurdum (ayranım) ekşidir (karadır) diyen olmaz.
İnsanların, kendileriyle ilgili bir şeyin iyi olmayan yanlarını açıkyüreklilikle söylemediklerini anlatır.
Meyvah ağacı taşlarlar.
Değerli olan şeylere aşın ilgi duyulur. / “Al elmaya taş atan çok olur” atasözüyle eşanlamlıdır.
Gün geçer, kin geçmez.
Bir öç alma duygusu olan kinin, gizli bir düşmanlık halinde geliştiğini, geçmesinin imkânsızlığını anlatır.
Sel ile gelen yel ile gider (Yel gibi gelen sel gibi gider).
Emek sonucu kazanamayanlar, kazandıklarının değerini bilmezler.
Yengece “niçin yan yan gidersin?” demişler, “serde kabadayılık var” demiş.
Davranışı ters olan kişi bunu üstünlük olarak gösterir.
Kişi refikinden azar.
Kötü arkadaş insana kötülük eder. / “Kır atın yanında duran ya huyundan ya tüyünden (ya suyundan)”, “Üzüm üzeme baka baka kararır”, “Köpekle yatan pire ile kalkar”, “Körle yatan şaşı kalkar” atasözleriyle eşanlamlıdır.
Maşa varken elini ateşe sokma.
Bir iş, yoluyla, usulüyle yapılmalıdır. Yoksa gereksiz yere büyük zararlara uğranabilir.
Az söyle uz söyle.
Gevezelik herkesi sıkar. Az ve özlü konuşmalıdır.
“Az söz erin yüküdür Çok söz hayvanın yüküdür / Bilene bir söz yeter Sende güher var ise.” (Yunus Emre)

Pages