Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Bir şeyin çok pahalı olduğu anlatılmak istendiğinde “ateş pahası” deyimi söylenir. Kanuni Sultan Süleyman, yakınlarıyla birlikte bir köy civarında avlanırken, birdenbire yağan yağmurdan sırılsıklam olur. Isınıp korunmak için bir köy evine sığınır. Köylünün yaktığı ateş karşısında ısınırken, bu durumdan çok memnun olduğunu, ateşin o andaki önemini anlatmak için; “Şu ateş bin altın eder doğrusu!” der. Yağmurun devam etmesi yüzünden, köylünün tanımadığı, ama önemli kişiler olduğunu sezdiği konuklar, geceyi evde geçirmek zorunda kalırlar. Ertesi gün ayrılırken borçlarını soran Kanuni’ye köylü: “Bin bir altın!” der. Kanuni şaşırır. Sebebini sorduğunda köylü : “Ateşin bin altın ettiğini siz söylediniz. Bir gecelik yer ücreti de bir altındır, olur bin bir altın” der. “Ateş pahası” deyimi, ondan sonra çok pahalı şeyler için söylenegelmiştir.

“Çıfıt” sözcüğü, “Yahudi” anlamında olup Arapça “Yehud”dan Farsça’ya “cuhud”, Farsça'dan Türkçe’ye de “çıfıt” olarak geçmiştir. “Çıfıt çarşısı”, kötü niyetli kimselerin bulunduğu yer anlamında, daha çok birine hakaret etmek için söylenir. Zahmeti çok bir hayat süren insanlar için “çile doldurmak” deyimi kullanılmaktadır. Ayrıca bir olay, bir şey karşısında sabn kalmamış, dayanma gücü tükenmiş kimseler için de “çileden çıkma” deyimi söylenir. Eskiden bir tarikata girebilmek için kırk gün, kırk gece bir odaya kapanıp ibadet etmek gerekirdi. Kimseyle konuşmamak, çok az şey yemek şarttı. Bedene bir çeşit eziyet edilen bu devreye “çile doldurmak” denirdi. Kelimenin asıl yazılışı, “çille”dir, Farsçadır. Bu da kırk anlamında “ihl”den gelmektedir. Çile, eskidenberi uygulanagelen bir devredir. Her dinde, mezhepte, tarikatlarda vardır. Mevlevilikte dergâhın türlü hizmetlerinde çalışılır. Bu durum bin bir gün sürer. Bu zamanı dolduran kimse bir Mevlevi olmuştur artık.