Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

İpe un sermek
Bir işi yapmamak için olmayacak şeyler ileri sürmek. (*)
“İpe un sermek” sözünün yaratıcısı Nasrettin Hoca’nın bu fıkrası pek ünlü, pek güzeldir. Bir deyim olarak dilimize yerleşmiştir: Günde kırk defa çat-kapı birşeyler isteyenler çoktur. Nasrettin Hoca’yı da bir komşusu “bir şey isteme” konusunda bıkıp usandırır. Bir gün Hoca, kapısı önünde oturup, dinlenirken her mala ortak komşusu yanına gelir: “Hoca” der. “şu sizin ipi getiriver de oduna gideceğim.” Hoca, içeri şöyle bir girip çıktıktan sonra: “Komşu” der. “bizimkiler ipe un sermişler!” “Nasıl olur” der komşu, “nasıl olur Hoca! İpe un serilir mi hiç? Yanlışlık olacak, bir defa daha bakıver! Artık bu anlayışsız komşusuna gerçeği söylemeyi bir ödev sayan Hoca: “Nasıl mı olur, bayağı olur. Gönlüm olmazsa, ipe un sererim elbette!..” cevabını verir.
Çil yavrusu gibi dağılmak
Perişan bir halde kaçışmak.
Dilinden düşürmemek
Birini sık sık anmak.
Anca beraber kanca beraber
Bir işte birlik olmanın gerektiğini anlatır.
El etek öpmek
Yalvarmak, yaltaklanmak. (*)
Meramın üzüm yemek mi, bekçi dövmek mi?
Asıl şeyi bırakıp ayrıntıyla uğraşmak.
Üstüne bir bardak su içmek
Bir alacaklının alacağının imkânsız olduğu anlatılmak istenir.
Kumpas kurmak
Gizli bir iş hazırlığına girişmek.
Odunumun parası
Gerçeği göz göre göre kabul etmemek. (*)
Bir gerçeği göz göre göre kabul etmeyen kimseler için “Odunumun parası” denir. Bir oduncu varmış. Sabahlan ormandan kestiği odunları eşeğine yükleyip pazara gider, aldığı üç beş kuruşla evine bir şeyler alıp dönermiş. Odunculuk onun mesleğiymiş. Başka da hiçbir geliri yokmuş. Bütün malı, bir eşeği, bir’baltası, bir de siciminden ibaretmiş. Evinde karısı ile bir sürü çocuğu bu bir eşek yükü odunun karşılığına bakarlarmış. Yine bir gün oduncu, eşeğine odunlan yükler, pazarın yolunu boylar. Pazara yaklaştığı bir yerde bir şehirliye rastlar. Yaya yürümeye alışkın olmayan ve hayli yorulan şehirli, oduncunun eşeğini pazara kadar kiralamayı aklına koyar. “Hemşehrim!” der, “bir eşek yükü odunu pazarda kaça satarsın?” Bir fiyat söyler oduncu. “Peki” der öteki, “ben sana beş lira fazla vereceğim. Çok yoruldum, odunlarım yık şuraya, eşeğinle şehre gideyim.” Oduncu : “Hayır, benim eşeğim kiralık değil, ben odunumu satar, parasını alırım.” “Farkı yok” der şehirli, “hem de odunun parasından fazla veriyorum.” Oduncu inatla: “Hayır” der, “sen odunuma değil, eşeğime para veriyorsun. Benim senden istediğim odunumun parası.”
Elini vicdanına koymak
Tarafsız düşünmek.

Pages