Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

O taraflı olmamak
önem vermemek.
Kraldan çok kralcı olmak
Birini ondan çok düşünüp savunanlar için söylenir.
İnsan (adam) sarrafı olmak
İnsanları iyi bilmek.
Arkadan vurmak
Bir dosttan kötülük görmek.
Suratı sirke satmak
Yüzü asık olanlar için kullanılır. (*)
Gülmekten nasibi kıt, mesleğinin ustası olmayan sinirli bir bakkal, en iyi ballan dükkânına sıralar, böylece rakip komşu bakkala meydan okumak ister. Ama, kendine zıt yaratılışta olan güleryüzlü komşu bakkala giden müşterilerin bir kısmını bile dükkânına çeviremez. Dükkândaki nefis ballara ve ucuz fiyatlara ilgisiz gözlerle bakan müşteriler, yandaki dükkâna akın ederler. Umudunu yitiren ve bunda bir sır arayan bakkal, zamanın bilginlerinden birine dert yanarak: “Bunun hikmeti nedir?” diye sorar. O da bakkalın ekşi suratına bakarak : “Evlât” der, “gerçi sen bal satıyorsun ama, suratın sirke satıyor, elbette gelmezler.” Yüzü asık olanlar için “suratı sirke satmak” deyimi söylenegelmiştir.
Dışı eli yakar içi beni (yakar)
Dışardan iyi, gerçekte kötü olan şey.
Hizaya gelmek
Doğru yola girmek.
İçerde olmak
Zarar etmiş olmak. Hapishanede olmak.
Erindiğinden eşeğe dayı demek
Tembellerin kabul edemeyeceği şey yoktur.
Hoşafın yağı kesilmek
Söyleyecek söz bulamayacak bir durumun kabullenilmesinde söylenir. (*)
Yeniçerilere yemekte bazen hoşaf da verilirmiş. Çokluk hoşaf, daha önce pişen bir yağlı yemekten boşalan kazanda yapılırmış. Bu yüzden tabaklara dağıtılan hoşafların yüzü tama- miyle yağla kaplı olurmuş. Bu halin yıllarca devam etmesi yeniçerileri duruma alıştırmış. Günün birinde yemek işlerine bakacak yeni bir subay gelir. Subay, temizlik konusunda çok titizdir. Hoşafın bulaşık kazanda pişmesine engel olur. Artık hoşaf yağsızdır. Bunu gören yeniçeriler: “Hoşafın yağı kesildi artık” derler. Bu sözü daha önce hoşafın yağlı olmaması hakkında isteklerine aldırmayan aşçıbaşıyı kızdırmak için sık sık söylerler. Bununla aşçıbaşının mutfakta artık hükmü kalmadığım anlatmak isterler. Bugün de bir kimsenin kuvvetten düştüğü, bir durumu kabullenmek zorunda kaldığı sıradaki halini anlatmak için kullanmaktayız.

Pages