Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Yozgat şehrinin kurucusu Ahmet Paşa, 1764 yılında Sivas valisi iken azledilip arkasından da katledilir. Yerine büyük oğlu Mustafa Bey, ondan sonra da kardeşi Süleyman Bey vali olur. Süleyman Bey, Yozgat’ı bayındır hale getirdiği gibi; Amasya, Ankara, Elâzığ, Kayseri, Maraş, Niğde ve Tarsus’u idaresi altına alır. Orta Anadolu’nun büyük bir kısmına hükmeden Süleyman Bey, Çapanoğullarının şöhretini kısa zamanda her tarafa yayar. “Çapanoğlu” adı, yalnız halk arasında değil, devlet adamları arasında da ün kazanır. Söylentiye göre, devlet memurlarından biri, halktan bazı kimselerin aleyhine verilecek bir kararı sonuca bağlamak için durumu kovuştururken Çapanoğullarından birinin de olaya ismi karışır. Çapanoğlu nüfuzundan çekinen başka bir memur: “Bu işi fazla kurcalama, altından Çapanoğlu çıkar” diyerek kovuşturmayı yanda bırakır. Böylece bu söz dilimize bir deyim olarak geçer ve bir şeyin sonunun kötüye varacağı anlatılmak istendiğinde söylenir.

Karşısındakini, hileli bir işten, hilesini söylemeden yararlandırmak istendiğinde söylenir. Hazır cevaplığıyla, nükteleriyle, dünyayı kendine özgü bir açıdan güldürüşüyle ünlü Nasrettin Hoca’yı nasıl unuturuz. Her haliyle günlük hayatımıza girmiş, düşüncelerimize, görüşlerimize yön vermiş söz, deyim olarak yerleşmiştir. “Üzümünü ye de bağını sorma”, Nasrettin Hoca’nın deyim olmuş sözlerinden biridir. Nasrettin Hoca’nın yaşadığı ülkede, zengin bir ağa vardır. Günün birinde elinde hazır parası kalmaz ağanın. Paraya çok ihtiyacı vardır. Güzelliğiyle, büyüklüğü ve verimliliğiyle çevreye ün salmış bağlarından birini satmak ister. Bağı satın almaya kimsenin aklı kesmez. Ne olursa olsun almak isteyen biri Hoca’ya başvurur. “Hoca Efendi” der, “bu işi ancak sen becerirsin. Ne et et, şu bağı bana satın al!” Hoca’ya alışverişin birtakım sırlarını, hilelerini de öğretmeyi unutmaz. Ertesi gün adam, Hoca’yı büyük bir heyecanla arar, bulur: “Nettin hocam, işi becerdin mi?” der. “Beceremez olur muyum?” der Hoca, “hele işin dalaverelerini de öğrendikten sonra!” “Bu bağ benim mi şimdi, pazarlığı kaça yaptın?” “Pazarlığı sana ne?” der Hoca, “sen yarın bizim yeni bağa buyur! Üzümünü ye ama bağını sorma!..”