Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Atılan ok geri dönmez.
Kimi gerçekler ve olaylar vardır ki, değiştirmek, yok saymak elimizde değildir. Bu bakımdan bir olay yaratmadan, dönüşü olmayan bir işe başlamadan önce iyi düşünmek gerek. Bir de karar verildi mi, sonuna dek yürümek tek çıkar yoldur.
“Mebâdâ bir sözünden olasın zar Atılmış ok gibi dönmeye ey yar.” (Güvâhî)
Bir elin verdiğini bir elin duymasın.
'Bak: “Sağ elin verdiğini sol elin duymasın.”, “Ağaç yaprağıyla gürler (güzeldir)”, “Yalnızlık, Allah''a mahsustur.” atasözleriyle eşanlamlıdır.'
Avrat malı, kapı mandalı.
Erkeğin, karısının parasıyla, malıyla yaşamamasının gereğini anlatır.
Gül dikensiz olmaz.
Her sevilen şeyin bazı pürüzlü, sevgiye engel olan yanları vardır.
“Bir âşık-ı zarın bin ağyari var / Olur mu gülşende gül dikensiz yar.” (Emrah) / “Gönül ağyar için incinme yare Gönül olmaz bağ-ı âlemde dikensiz.” (Neyli) / “Gül dikensiz bitmez imiş Bülbül gülsüz ötmez imiş İşe güce yetmez imiş Eli yardan ayrılanın.” (Karacaoğlan)
Sıçan (fare) çıktığı deliği bilir.
Gizli iş yapmak isteyen onun yollarını bilir.
Dilin kemiği yok.
İnsanlar genellikle, gerekli gereksiz, doğru yanlış, her aklına geleni söylerler. Bunu bilerek, bu türlü sözlere alınmamalıdır.
İki kulak bir dil için.
Çok dinleyip az konuşmak gereğini anlatır. / “İki dinle bir söyle”, “Söz gümüşse sükût altındır” ata- sözleriyle eşanlamlıdır.
Arayan mevlâsını da bulur belâsını da.
Bu sözde iki anlam vardır: belâsını aramak: kavgaya sebep olacak olay çıkartmak. Bir de, bir doğruyu, bir gerçeği aramak ve sonunda bulmak. Bu söz, daha çok ikinci anlamda söylenir.
“Koşan elbet varır, düşen kalkar Kara taştan su damla damla akar Birikir, sonra bir gümüş göl olur Arayan hakkı en sonunda bulur.” (Tevfik Fikret)
Olmaz olmaz deme, olmaz olmaz.
Çağımız, birçok konuda “olmaz”ı, “olur” yapmıştır. Olmaz diyerek kestirip atmamak, sonuna dek mücadele etmek gerekir.
Şahin ile deve avlanmaz.
Bak: “Araba ile tavşan avlanmaz.”

Pages