Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Kızım dövmeyen dizini döver.
Çocuk zamanında eğitilmelidir.
“İl için ağlayan gözünden olur Kızını dövmeyen dizinden olur.” (Mir’ati) / “Desen izzetle evvel kime hacı Bulunur koltuğunun altında sonra haçı.” (Güvahi)
Biri yer biri bakar, kıyamet ondan kopar.
Her türlü ölçüsüz, dengesiz uygulamalar, davranışlar insanları öfkelendiregelmiştir. Tarih, insanlar arasındaki eşitsizlik ve adaletsizliğin mücadeleleriyle doludur. Bir tarafta insanlar işsizse, açsa, sefilse, bir yanda da lüks bir hayat ve sefahat (zevk ve eğlenceye düşkünlük) varsa, ortada bir dengesizlik var demektir. Bu dengesizlik giderilmediği sürece, her iki taraf da rahata kavuşamaz.
Meyhaneciden şahit istemişler, mezeciyi göstermiş.
Uygunsuz iş yapan, kendine yakın kimseleri tanık gösterir.
Domuz derisinden post olmaz, eski düşman dost olmaz.
Düşmanlığın dostluğa dönüşmesinin imkânsız olduğunu anlatır.
“Eskidikçe artar dostun kıymeti / Hiç bir zaman eski dost düşman olmaz.” (Merdümi)
Büyük başın derdi büyük olur.
Büyük ve sorumlu iş çevirenlerin tasalarının da ona göre büyük olduğunu anlatır.
“Büyük başın elbet büyük derdi var Büyük dağın büyük olur dumanı.” (Salburcuoğlu) / “İhtiyar amcanı dinler misin oğlum Nevruz Ne büyük söyle, ne çok söyle, yiğit işde gerek.” (Mehmet Akif Er soy)
Yalancının evi yanmış kimse inanmamış.
Çevreye güven duygusu vermemiş bir kimseye hiç bir bakımdan inanılmayacağını ifade eder.
Arayan mevlâsını da bulur belâsını da.
Bu sözde iki anlam vardır: belâsını aramak: kavgaya sebep olacak olay çıkartmak. Bir de, bir doğruyu, bir gerçeği aramak ve sonunda bulmak. Bu söz, daha çok ikinci anlamda söylenir.
“Koşan elbet varır, düşen kalkar Kara taştan su damla damla akar Birikir, sonra bir gümüş göl olur Arayan hakkı en sonunda bulur.” (Tevfik Fikret)
Sabrın sonu selâmettir.
Başarının birçok yollarından biri de sabırdır. Beklemesini bilmek, hoş durmadan beklemek ve sırası gelince bütün gücüyle ortaya çıkmaktır.
“Nâziyâ sabreyle derd ü belâya / Sabrın sonu selâmettir demişler.” (Nazi)
Kurda “neden boynun (ensen) kalın?” demişler, “işimi kendim görürüm de ondan” demiş.
Bir işi, kendi elinden geldiği, zaman ve imkânı olduğu halde başkalarına yaptırmak kınanacak bir davranıştır. İşini kendi yapanlar ise iş sevgisini kazanmış, övülmeye değer kimselerdir.
“Her işini gözün göre kendin gör İl eliyle tutmak olur yılanı.” (Salburcuoğlu)
Değirmenden gelenden poğaça umarlar.
İnsan yaptığı işe, geldiği yere, yeteneğine göre değerlendirilir; çevresine o yolda ve ölçüde yararlı olması beklenir.

Pages