Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar.
Bu söz toplumdaki bir çelişkiyi ortaya koyar; bir yandan insanların doğru olmaları istenirken, bir yandan da doğru söyleyenlerin kimi çevrelerce sevimsiz olduklarını anlatır.
“Doğru söz acıdır derler, darılma Her çarlıya anam diye sarılma.” (Merdümi) / “Doğru söyleyene delidir derler Kimi deli kimi velidir derler.” (Sümmanl)
Değirmenden gelenden poğaça umarlar.
İnsan yaptığı işe, geldiği yere, yeteneğine göre değerlendirilir; çevresine o yolda ve ölçüde yararlı olması beklenir.
Aman diyene kılıç kalkmaz.
Karşısındakinin gücünü kabul edip mücadeleden vazgeçenlere, teslim olanlara sert davranmamayı; bir de kusurlarını anlayan, bundan böyle aynı kusurları işleme- meye gayret edeceğini söyleyenlere karşı iyi davranmanın gereğini anlatır. “Eğilen baş kesilmez” atasözüyle eşanlamlıdır.
Gönül bir sırça saraydır, kırılsa yapılmaz.
İnsan çoğunlukla duygusal bir varlıktır; içlidir, incedir, duyguludur. İncinmeye, kırılmaya gelmez. Çünkü düzelmesi, bağışlaması güçtür.
“Gönül derler buna sırçadan ince, / Kırma, bu gördüğün şişe değildir, / Açar çiçeğini bahar gelince, / Vurma bu gördüğün meşe değildir.” (Haşan Ali Yücel) / “Dağlarda duman olur Denizde seyran olur Gönül ferman dinlemez Dünyası zindan olur.” (Halk Türküsü)
Senden devletli ile ortak olma.
İnsanlar arasındaki ilişkilerin eşit koşullar (şartlar) içinde olmasını isteyen bir sözdür.
Su yatağını bulur.
Bak: “Akar su çukurunu kendi kazar.”
Acı acıyı keser, su sancıyı.
Bir güçlüğü yenmek için daha güç yollara başvurmak gerekir.
Tilkinin dönüp (gezip) geleceği yer, kürkçü dükkânıdır.
Uzun süre çalışılan bir meslekten yada bırakılıp da alışkanlık gereği yeniden başlanan bir işten vazgeçilemeyeceğini anlatmak için söylenir.
Gençlikte para kazan, kocalıkta kur kazan.
Yaşlılıkta rahat etmek için, gençlikte çok kazanmanın gereğini anlatır.
Kör Allaha nasıl bakarsa, Allah da köre öyle bakar.
İnsanlar genellikle davranışlarının karşılığını aynı ölçüde görürler.

Pages