Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Abdal ata binince bey oldum sanır, şalgam aşa girince yağ oldum sanır.
Üstüne aldığı önemli bir görevi hazmedemeyerek kasılanlar; eski hallerinden daha üstün bir seviyeye yükselip de eski durumlarını çabuk unutanlar için söylenir.
Yüz yüzden utanır.
İnsanlar, bir konuyu karşı karşıya konuşurlarsa daha kolay anlaşırlar, anlamında söylenir. Zahirenin amban sabanın ucundadır. / Toprak işlenmedikçe ürün elde edilemez.
“Koyun verdi, kuzu verdi, süt verdi Yemek verdi, ekmek verdi, et verdi, / Kazma ile dövmeyince kıt verdi, / Benim sadık yârim kara topraktır.” (Âşık Veysel)
Arayan mevlâsını da bulur belâsını da.
Bu sözde iki anlam vardır: belâsını aramak: kavgaya sebep olacak olay çıkartmak. Bir de, bir doğruyu, bir gerçeği aramak ve sonunda bulmak. Bu söz, daha çok ikinci anlamda söylenir.
“Koşan elbet varır, düşen kalkar Kara taştan su damla damla akar Birikir, sonra bir gümüş göl olur Arayan hakkı en sonunda bulur.” (Tevfik Fikret)
Ummadığın taş baş yarar.
Önemsiz gibi görünen şeylerin yerinde çok önem kazandığını ve umulmayan sonuçlar yaratacağını anlatır.
“Ummadığın taş baş yarar sen de bil Karıncaysa hasmın, davran merdâne.” (Mengûşi)
İçi beni yakar, dışı eli yakar.
Herkesin iyi bildiği bir kimsenin aslında iyi olmadığını anlatır.
Tebdil-i mekânda ferahlık var.
Başka yerleri de görmek insanı bilgi sahibi yapar, geliştirir, sevindirir.
Bülbülün çektiği dili belâsıdır.
Düşünmeden söylenen sözlerin insanı güç durumlara düşüreceğini anlatır.
“Sanmayınız mihneti gam bülbülle gülden geldi, / Kafese girdi belâ başına dilden geldi.” (Naima Tarihi)
Şahin küçüktür ama turnayı havadan indirir.
Her küçük zayıf olmaz. Nice küçükler, büyüklerden daha güçlüdürler.
“Akıl yaşta değil bil ki serdedir Şahin küçük ama turna avlar demişler.” (Mevci)
Çanağa ne doğrarsan kaşığına o çıkar.
Ne ekersen onu biçersin. İyilik yapan iyilik, kötülük yapan kötülük görür.
“Dikmedin ağaç dilersin yemişi Ekmeyecek ne biçersin ey kişi.” (Miftah)
Aza demişler: “nereye?” “çoğun yanına” demiş.
Az, zayıf, küçük çok kez çoğa, güçlüye, büyüğe yenilir.

Pages