Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Dilsiz de olsa kâmil belli olur.
Yetişmiş, olgun bir kimse, konuşmasa bile davranışlarıyla, dünyaya, topluma ve olaylara bakışıyla, eylemiyle belli olur.
“Güneş balçık ile sıvanmaz ey dil Bi zeban olsa da bellidir kâmil.” (Levni)
Dostluk kanı günde belli olur.
Gerçek dostların üzüntülü günlerde insanı yalnız bırakmamasını, ona yardımcı olmasını anlatır.
Bıçak yarası geçer, dil yarası geçmez.
Dikkatli ve ölçülü konuşmak; bir gün utanılacak pişman olunacak şeyleri söylememek gerekir. Acı söz, gerçekten insan belleğinde unutulmayacak izler bırakır.
El ipiyle kuyuya inilmez.
Yalancıya, iyi bilinmeyen kimseye güvenmemelidir.
“Nazar ederler seni Yalnız gitme suya / İnme a yârim inme El ipiyle kuyuya.” (Halk Türküsü)
Teşbihte hata olmaz.
Bir benzetmede “hata yapılmamalıdır” anlamındadır. Ama halk arasında daha çok, yapılan benzetmeden alınılmamasını dilemek için söylenir.
İki kulak bir dil için.
Çok dinleyip az konuşmak gereğini anlatır. / “İki dinle bir söyle”, “Söz gümüşse sükût altındır” ata- sözleriyle eşanlamlıdır.
Altın yere düşmekle pul olmaz.
Gerçek değerler hiç bir zaman yitmezler. Zorlamalar, yalanlar, aldatmalar geçicidir, faydasızdır. Kişiler, toplumlar, gerçek değerlerin değersizliği konusunda bir süre için yanıltılabilirler. Ama, bir gün doğrular meydana çıkar, değerler gerçek yerini alır.
“Güneş yer üstüne düşmekle pâyimâl olmaz.” (Fuzulî) / “Hakir olduysa millet şanına noksan gelir sanma, / Yere düşmekle cevher sakıt olmaz kadr-ü kıymetten.” (Namık Kemal)
Sık gidersen dostuna, yatar arka üstüne.
Bak: “Seyrek git sen dostuna, kalksın ayak üstüne.”
Gülü seven dikenine katlanır.
Kötü bir durumla karşı karşıya iken üzülmemek gerekir. Çünkü kötü durumun yerine bir iyisinin doğabileceği, olağandır. Ayrıca, iyi ve güzele kavuşmak için kimi sıkıntılara katlanmak gerekir.
“Şimdi de tutturmuş seninki / Başımı sokacak ev isterim diye Tutgunsun, vereceksin ister istemez Gülü seven katlanır dikenine.” (Rıfat Ilgaz)
Emmim (amcam) dayım, herkesten (hepsinden) aldım payım.
En yakından bile yardım beklenmemeli.

Pages