Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

İnsan insanın şeytanıdır.
İnsanı yanıltanın yine insan olduğunu anlatır. “Kişi refikinden azar” atasözüyle eşanlamlıdır.
Elçiye zeval olmaz.
Birinden bir başkasına haber götüren bir kimsenin sorumlu tutulamayacağını anlatır.
Güvenme (inanma) dostuna, saman doldurur postuna.
Hiç bir kimseye yüzde yüz güvenmemenin gereğini anlatır.
“Fırsatını bulsa ipini çeker En iyi dostundan sakın sen seni.” (Sümmani) / “Dost dost diye nicesine sarıldım Benim sadık yârim kara topraktır.” (Âşık Veysel) “Dostuna da fırsat düşürme keman Dost dostum ağmanın arar demişler.” (Mevci)
Çok yaşayan bilmez, çok gezen bilir.
Okumadan, görmeden yaşamak, “yaşamak” değildir. Gezip gören, gördükleri üzerinde düşünen, okuyarak bilgilerini artıran kimse elbette daha çok bilir.
“Bilmez efendi çok yaşayan, çok gören bilir.” (Evliya Çelebi)
Ağlamayan çocuğa meme vermezler.
İstemeyen, istemesini bilmeyen, kısacası hakkını aramayanlar, genellikle haksızlıkla karşı karşıyadırlar. Birçok insan hakları, kendiliğinden elde edilmemiş, uzun mücadeleler sonunda alınmıştır.
“Verilmez oğlan ağlamasa emcek.” (Güvahi) / “İstemem o dehşet gün gelip çatsın Bana kimseler anam kadar yanmaz.” (Cahit Sıtkı Tarancı)
Poyraz eken fırtına biçer.
Yersiz, gereksiz ve kötü işler yapanlar kötü sonuç alırlar.
Her ne doğrasan aşına, o çıkar kaşığına.
İyilik yapan iyilik, kötülük yapan kötülük görür. “Çanağa ne doğrarsan, kaşığa o çıkar”, “Ne ekersen onu biçersin” atasözleriyle eşanlamlıdır.
“Diken eken, gül döğşürmez bir zaman Kişi ektiğini biçer demişler.” (Yesari)
Hocanın vurduğu yerde gül biter.
Öğretmen öğrenciyi cezalandırıyorsa eğer, bu öğrencinin yararınadır.
“Sanki döv sem ne yaparsın? / Hocayız biz, döveriz. / Gül biter aşk ile vurduk mu... / İnandı mı, caiz.” (Mehmet Âkif Ersoy) / “Amelsiz âlimi alma bir pula Bendini tut gitme gittiği yola.” (Kadri)
Yırtıcı kuşun ömrü az olur.
Hayatı mücadelelerle geçen kimsenin çok yıpranacağı için ömrü az olur, anlamında söylenir.
Keçinin uyuzu, çeşmenin (pınarın) gözünden içer suyunu.
Değersiz kimseler, kendilerini çok değerli görürler.

Pages